Converteerbare lening bij startups: flexibel financieren zonder directe waardering

Wat is een converteerbare lening?

Een converteerbare lening is een hybride financieringsinstrument. In eerste instantie verstrekt een investeerder een lening aan de onderneming, maar onder vooraf afgesproken voorwaarden kan die lening later geheel of gedeeltelijk worden omgezet in aandelen.

Dat hybride karakter maakt de converteerbare lening aantrekkelijk. Aan de ene kant is er sprake van schuld: de startup ontvangt geld, betaalt in beginsel rente en moet de hoofdsom terugbetalen. Aan de andere kant zit er een equity-component in: de investeerder krijgt de mogelijkheid om mee te delen in toekomstige waardegroei via aandelen.

In de praktijk bestaan er verschillende vormen van converteerbare leningen. De bekendste variant is de standaard converteerbare lening, vaak vormgegeven als een onderhandse overeenkomst tussen investeerder en vennootschap. Daarnaast bestaan ook varianten zoals de converteerbare obligatielening, de verplicht converteerbare lening, de reverse convertible en een converteerbare lening met cash settlement optie.

Voor startups en scale-ups is vooral van belang dat dit instrument flexibiliteit biedt. Het maakt snelle financiering mogelijk, zonder dat op dag één al een volledige aandelenronde hoeft te worden uitgewerkt.

Waarom kiezen startups en scale-ups voor een converteerbare lening?

De grootste aantrekkingskracht van de converteerbare lening is dat de discussie over waardering kan worden uitgesteld. In een vroege fase is dat vaak een groot voordeel. Juist jonge techbedrijven hebben regelmatig een sterk groeiverhaal, maar nog beperkte historische cijfers. Dan kan het lastig zijn om nu al een waardering vast te prikken waar iedereen zich in kan vinden.

Met een converteerbare lening kan de onderneming toch kapitaal aantrekken, terwijl de waardering pas later concreet wordt, bijvoorbeeld bij de volgende investeringsronde. Dat geeft ruimte om eerst product, omzet of traction verder te ontwikkelen.

Daar komt bij dat de documentatie vaak compacter is dan bij een volledige equityronde. Dat kan tijd en transactiekosten besparen. Voor ondernemingen die snel funding nodig hebben, bijvoorbeeld als bridge richting een volgende ronde, is dat een belangrijk praktisch voordeel.

Ook vanuit founders bekeken is dit aantrekkelijk. Er is nog geen directe verwatering op het moment dat de lening wordt verstrekt. Die verwatering volgt pas als de lening daadwerkelijk converteert in aandelen. Voor teams die verwachten dat hun waardering op korte termijn stijgt, kan dat een belangrijk strategisch pluspunt zijn.

Voor investeerders zit de aantrekkelijkheid vooral in de combinatie van downside-bescherming en upside-potentieel. Zolang nog niet is geconverteerd, is sprake van een schuldvordering. Tegelijkertijd kan de investeerder later tegen gunstige voorwaarden aandelen verkrijgen als de onderneming groeit.

De juridische kern: een converteerbare lening is meer dan alleen een lening

Hoewel converteerbare leningen veel worden gebruikt, bestaat in het Nederlandse civiele recht geen apart uitgewerkt regime dat dit instrument als zodanig volledig regelt. Dat betekent niet dat het juridisch vrijblijvend is. Integendeel: juist door het hybride karakter grijpen meerdere rechtsgebieden tegelijk in.

Bij een converteerbare lening spelen in elk geval drie lagen door elkaar heen. Ten eerste het contractenrecht, omdat partijen hun afspraken in de leningsovereenkomst vastleggen. Ten tweede het vennootschapsrecht, omdat conversie uiteindelijk leidt tot uitgifte van aandelen. En ten derde, afhankelijk van de structuur, ook effectenrechtelijke aspecten.

Dat heeft praktische gevolgen. Wie alleen focust op de commerciële deal, maar niet op de vennootschapsrechtelijke uitvoering, loopt het risico dat de lening op papier helder lijkt, maar bij conversie vastloopt op bevoegdheden, formaliteiten of ontbrekende besluiten.

Voor startups is dit een cruciaal punt. Een converteerbare lening lijkt soms een snelle en lichte oplossing, maar de eenvoud zit vooral in het uitstellen van bepaalde discussies. Het juridische werk verdwijnt niet, het verschuift.

Hoe werkt conversie juridisch in de praktijk?

Conversie van een converteerbare lening in aandelen gebeurt in de kern in twee stappen: de uitgifte van aandelen en de verwerking van de lening tegenover de stortingsplicht op die aandelen.

1. Uitgifte van aandelen

De eerste stap is de aandelenuitgifte. Daarvoor is een besluit nodig van het orgaan dat bevoegd is om aandelen uit te geven. Welke partij dat is, hangt af van wet, statuten en de interne governance van de vennootschap. In veel gevallen speelt de algemene vergadering daarin een centrale rol, maar het is ook mogelijk dat een ander orgaan bevoegd is gemaakt.

Daarnaast moet worden gekeken of al eerder een recht tot het nemen van aandelen is toegekend. Als de converteerbare lening zo is opgezet dat dit recht al correct is verleend, hoeft op het moment van de daadwerkelijke conversie mogelijk niet opnieuw een apart uitgiftebesluit te worden genomen. Dat kan veel frictie voorkomen.

Ook het type aandelen is relevant. Als partijen hebben afgesproken dat bij conversie een specifieke aandelenklasse wordt uitgegeven, moet de vennootschap wel de juiste statutaire basis hebben om die aandelen ook daadwerkelijk te kunnen uitgeven. Ontbreekt die, dan kan een statutenwijziging nodig zijn.

Voor startups betekent dit dat je de cap table en governance niet los kunt zien van de lening. Wie nu snel een convertible tekent, moet tegelijk nadenken over de vraag of de vennootschapsstructuur klaar is voor de latere conversie.

2. Verrekening met de stortingsplicht

Na de aandelenuitgifte is de conversie juridisch nog niet af. Op dat moment bestaan namelijk twee verplichtingen naast elkaar. De investeerder heeft nog steeds een vordering op de vennootschap uit hoofde van de lening, terwijl diezelfde investeerder als nieuwe aandeelhouder een stortingsplicht heeft voor de verkregen aandelen.

Die twee posities moeten met elkaar worden verrekend. In de praktijk is dat een essentieel onderdeel van de conversie. Zonder duidelijke afspraak hierover ontstaat onnodige onzekerheid.

Juist daar gaat het geregeld mis in documentatie die te licht is opgesteld. Verrekening is geen detail aan het einde van de rit, maar een kernonderdeel van een werkbare converteerbare lening. Voor een effectieve structuur moet de vennootschap instemmen met die verrekening. Alleen dan sluit de juridische uitvoering goed aan op de commerciële bedoeling van partijen.

Bij Startup-Recht zien we regelmatig dat founders vooral onderhandelen over korting, cap en timing, terwijl de corporate mechanics pas later aandacht krijgen. Dat is begrijpelijk, maar riskant. Een converteerbare lening is pas echt goed geregeld als ook de route naar geldige conversie is dichtgetimmerd.

Welke afspraken horen in een goede converteerbare lening?

De flexibiliteit van een converteerbare lening is een voordeel, maar maakt heldere documentatie des te belangrijker. Hoe meer ruimte partijen openlaten, hoe groter de kans op discussie bij een financieringsronde, exit of maturity.

Conversieprijs en conversieratio

De kern van de deal zit meestal in de manier waarop de conversieprijs wordt bepaald. Vaak sluit die aan bij de prijs per aandeel in een volgende financieringsronde. Partijen kunnen daarnaast afspreken dat de investeerder een korting krijgt op die prijs.

Zo’n discount is logisch te verklaren. De investeerder stapt immers eerder in en neemt risico in een fase waarin de onderneming vaak nog minder ver ontwikkeld is. Het conversierecht kan daarom worden gezien als een extra vergoeding naast de rente.

Ook een valuation cap komt vaak terug. Daarmee spreken partijen een maximale waardering af waartegen de investeerder bereid is te converteren. Dat kan bescherming bieden aan de investeerder als de volgende ronde plaatsvindt tegen een veel hogere waardering. Tegelijk moet worden voorkomen dat zo’n cap alsnog onbedoeld verandert in een verkapte waarderingsonderhandeling op het moment dat de convertible juist bedoeld was om die discussie uit te stellen.

Triggers voor conversie

Naast de prijs is het moment van conversie minstens zo belangrijk. De overeenkomst moet duidelijk aangeven welke gebeurtenissen conversie activeren.

Veelvoorkomende triggers zijn:
een volgende investeringsronde, het verstrijken van een vooraf bepaalde looptijd, het behalen van bepaalde milestones, een beursgang of een change of control.

Vooral bij startups is precisie hier belangrijk. Wat kwalificeert precies als een nieuwe financieringsronde? Wanneer is een milestone gehaald? Wanneer is sprake van een change of control? Hoe concreter deze definities, hoe kleiner de kans op discussie zodra het spannend wordt.

Hoofdsom, rente en looptijd

Ook de klassieke leningselementen verdienen aandacht. De overeenkomst moet helder zijn over de omvang van de lening, de rente en de looptijd.

Bij converteerbare leningen is rente vaak minder dominant dan bij gewone leningen, omdat de investeerder meestal vooral mikt op de potentiële waarde van aandelen na conversie. In de praktijk wordt rente bovendien vaak opgerold en mee geconverteerd met de hoofdsom. De rentepercentages lopen uiteen, maar liggen vaak lager dan bij een reguliere lening.

De looptijd, en in het bijzonder de maturity date, is een belangrijk ijkpunt. Als vóór die datum geen conversietrigger is opgetreden, moet duidelijk zijn wat er dan gebeurt. Wordt de lening opeisbaar? Krijgt de investeerder dan alsnog een conversierecht? En hoe wordt in dat scenario de conversiekoers bepaald als er nog geen financieringsronde is geweest?

Juist op dit punt ontstaan in de praktijk veel misverstanden. Een converteerbare lening is niet alleen een financieringsinstrument voor het heden, maar ook een afsprakenpakket voor het moment waarop de beoogde trigger uitblijft.

Vroegtijdige exit

Een ander punt dat vaak aandacht verdient, is een exit vóór het beoogde conversiemoment. Als de onderneming vroeg wordt verkocht, is het logisch dat partijen hebben nagedacht over de positie van de investeerder.

Er kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat de investeerder in dat geval, naast terugbetaling van de lening en rente, een multiple ontvangt op het leningsbedrag of pro rata meedeelt in de verkoopopbrengst. Dat voorkomt dat de investeerder economisch achterblijft ten opzichte van aandeelhouders, terwijl het kapitaal wel eerder risico heeft gelopen.

Voor founders is dit een belangrijk onderhandelingspunt. Een vroege exit-clausule kan de economische uitkomst sterk beïnvloeden, juist in het scenario waarin het bedrijf sneller dan verwacht wordt verkocht.

Most Favored Nation

Soms bevat de lening ook een Most Favored Nation-bepaling, vaak afgekort als MFN. Zo’n bepaling houdt in dat als later gunstigere voorwaarden worden afgesproken in nieuwe leningsovereenkomsten, die betere voorwaarden ook kunnen doorwerken naar de bestaande converteerbare lening.

Dat geeft investeerders comfort. Zij lopen dan minder risico dat zij te vroeg zijn ingestapt onder voorwaarden die kort daarna duidelijk minder gunstig blijken dan voor latere financiers.

Voor startups is dit een punt om bewust te wegen. Een MFN-bepaling lijkt soms beperkt, maar kan de ruimte bij latere bridge-financiering of aanvullende convertible debt wel degelijk beïnvloeden.

Converteerbare lening, SAFE of warrant: wat is het verschil?

In startupland worden verschillende instrumenten nogal eens op één hoop gegooid. Toch zijn de verschillen juridisch en economisch relevant.

Een warrantlening is iets anders dan een converteerbare lening. Bij warrants krijgt de investeerder het recht om binnen een bepaalde periode aandelen te kopen tegen een vooraf vastgestelde prijs, terwijl de lening zelf in stand blijft. Dat is dus een andere structuur dan een lening die zelf in aandelen opgaat.

Ook een exchangeable obligatie verschilt wezenlijk. Daar gaat het niet om conversie in aandelen van de geldnemer zelf, maar om een ruil tegen andere effecten, bijvoorbeeld aandelen in een groepsvennootschap.

En dan is er nog de SAFE. Die lijkt economisch soms op een converteerbare lening, omdat ook daar het waarderingsvraagstuk wordt uitgesteld. Juridisch is het echter een ander instrument. Een SAFE kwalificeert niet als schuld, staat niet als zodanig op de balans en kent doorgaans geen rente of terugbetalingsmoment. Voor Nederlandse startups is het dus belangrijk om niet te denken dat al deze instrumenten onderling uitwisselbaar zijn.

De voor- en nadelen van een converteerbare lening

Voordelen voor startups en scale-ups

Voor ondernemingen in een vroege groeifase biedt de converteerbare lening duidelijke voordelen. De belangrijkste zijn snelheid, flexibiliteit en het uitstellen van waarderingsdiscussies.

Dat is relevant voor techbedrijven die snel kapitaal nodig hebben, maar nog geen logisch moment zien voor een volledige equityronde. Bijvoorbeeld omdat cruciale milestones nog niet zijn gehaald, de commerciële tractie nog moet worden bewezen of de onderneming simpelweg tijd wil kopen richting een grotere ronde.

Daarnaast kan een converteerbare lening aantrekkelijk zijn omdat zij nog geen onmiddellijke verwatering veroorzaakt. Founders houden de cap table op korte termijn overzichtelijker, terwijl het bedrijf wel financiering aantrekt.

Voordelen voor investeerders

Voor investeerders combineert de converteerbare lening flexibiliteit met een mogelijk aantrekkelijk instapmoment. Bij waardegroei kan de investering converteren in aandelen tegen gunstige voorwaarden, bijvoorbeeld via een discount of cap.

Tegelijkertijd blijft vóór conversie sprake van een schuldpositie. In theorie geeft dat de investeerder een betere positie dan een aandeelhouder. Dat maakt het instrument voor bepaalde investeerders aantrekkelijker dan direct equity nemen.

Nadelen en aandachtspunten

De keerzijde van de flexibiliteit is dat onduidelijkheid snel duur wordt. Hoe opener de afspraken, hoe groter de kans op frictie zodra er daadwerkelijk iets gebeurt: een ronde, een exit, een maturity of een discussie over prijs.

Voor founders zit het risico vooral in onderschatting. Een converteerbare lening voelt vaak licht aan bij signing, maar kan later zwaar doorwerken in verwatering, governance en onderhandelingsruimte.

Voor investeerders zit het risico juist in interpretatie en uitvoering. Een aantrekkelijke economische afspraak is weinig waard als de corporate besluitvorming, de bevoegdheden of de verrekeningsafspraken niet goed zijn geregeld.

Waar startups vooral op moeten letten

Voor startups en scale-ups is een converteerbare lening vooral geschikt als snelheid en flexibiliteit gewenst zijn, maar alleen als de juridische basis even serieus wordt genomen als de commerciële deal. Let daarom in elk geval op deze punten:‍

Is duidelijk welk orgaan bevoegd is om aandelen uit te geven?
Is geregeld of en wanneer voorkeursrechten moeten worden uitgesloten?
Sluit de statutaire structuur aan op het type aandelen dat bij conversie moet worden uitgegeven?
Is glashelder hoe de conversieprijs en conversieratio worden berekend?
Zijn de triggers voor conversie concreet genoeg omschreven?
Wat gebeurt er op de maturity date als geen trigger is opgetreden?
Hoe wordt een vroegtijdige exit behandeld?
Is verrekening met de stortingsplicht expliciet geregeld?
En als er een MFN-bepaling is opgenomen: hoe ver reikt die precies?

Dat zijn geen bijzaken. Dit zijn precies de punten waarop een converteerbare lening in de praktijk soepel werkt, of juist vastloopt.

Conclusie

De converteerbare lening is voor startups en scale-ups een krachtig financieringsinstrument. Het biedt ruimte om snel kapitaal aan te trekken, waarderingsdiscussies uit te stellen en de brug te slaan naar een volgende ronde. Juist daarom is het zo belangrijk om niet alleen naar de snelheid van vandaag te kijken, maar ook naar de juridische uitvoerbaarheid van morgen.

Wie een converteerbare lening goed wil inzetten, moet dus verder kijken dan alleen cap, discount en rente. De echte kwaliteit zit in de combinatie van slimme commerciële afspraken en een structuur die ook bij conversie, exit of maturity juridisch blijft staan.

‍